گزارش تازه سازمان «گزارشگران بدون مرز» بار دیگر وضعیت آزادی رسانهها در افغانستان را در کانون توجه نهادهای بینالمللی قرار داده است. بر اساس این گزارش، افغانستان در کنار کشورهایی چون روسیه و ویتنام، در ردیف خطرناکترین کشورها برای فعالیت خبرنگاران در سال ???? قرار گرفته است.
این نهاد مدافع آزادی رسانهها اعلام کرده است که پس از بازگشت طالبان به قدرت در تابستان ????، فضای فعالیت رسانههای مستقل در افغانستان بهطور چشمگیری محدود شده و خبرنگاران با فشارهای امنیتی و قضایی فزایندهای روبهرو شدهاند. به گفته گزارشگران بدون مرز، بازداشت روزنامهنگاران با اتهامهایی چون «جاسوسی» به یکی از ابزارهای رایج برای مهار رسانهها تبدیل شده است.
بازداشتها و فضای ناامن رسانهای
در گزارش سالانه این سازمان آمده است که تنها در سال ????، دستکم ?? خبرنگار در افغانستان بازداشت شدهاند و چند روزنامهنگار همچنان در زندان بهسر میبرند. این آمار در حالی منتشر میشود که بسیاری از رسانههای داخلی یا تعطیل شدهاند یا فعالیت خود را به شکل محدود و تحت نظارت شدید ادامه میدهند.
برخی خبرنگاران افغان میگویند نبود چارچوب حقوقی شفاف، فعالیت حرفهای آنها را با چالشهای جدی روبهرو کرده است. آنها خواستار تدوین قوانین مشخص برای دسترسی به اطلاعات و حمایت قانونی از روزنامهنگاران هستند؛ قوانینی که بتواند از برخوردهای سلیقهای و امنیتی جلوگیری کند.
درخواست خبرنگاران برای قانونمندی رسانهها
شماری از فعالان رسانهای معتقدند که نبود قانون شفاف، زمینهساز افزایش فشار بر خبرنگاران شده است. به گفته آنها، تصویب قوانین مشخص در حوزه اطلاعرسانی میتواند مسیر تعامل رسانهها با نهادهای حکومتی را روشنتر کند و از برخوردهای تنشزا بکاهد.
اتحادیه خبرنگاران آزاد افغانستان نیز بر رسیدگی قانونی به شکایتها و تخلفهای رسانهای تأکید دارد و معتقد است که حل اختلافها باید از مسیر نهادهای تخصصی و حقوقی انجام شود، نه از طریق بازداشت و محدودیتهای امنیتی.
موضع حکومت طالبان
در مقابل، مقامهای طالبان گزارش سازمان گزارشگران بدون مرز را رد کردهاند. سخنگوی امارت اسلامی اعلام کرده است که رسانهها در افغانستان «در چارچوب ارزشهای اسلامی و قوانین موجود» آزادانه فعالیت میکنند و ادعای ناامنی برای خبرنگاران را نادرست دانسته است. به گفته او، موارد آسیبدیدگی خبرنگاران در برخی رویدادها، ناشی از حملات گروههای مخالف بوده و نه سیاستهای حکومت.
نگرانیهای منطقهای و بینالمللی
در همین حال، فدراسیون بینالمللی خبرنگاران نیز در گزارش سال ???? خود از کشته شدن ?? خبرنگار در قاره آسیا خبر داده و اعلام کرده است که دو تن از این قربانیان اهل افغانستان بودهاند؛ آماری که نگرانیها درباره امنیت روزنامهنگاران در این کشور را تشدید کرده است.
کارشناسان رسانهای هشدار میدهند که ادامه فشار بر خبرنگاران میتواند به خاموش شدن صدای مستقل در افغانستان منجر شود و دسترسی شهروندان به اطلاعات آزاد و دقیق را بیش از پیش محدود کند؛ مسئلهای که پیامدهای آن فراتر از مرزهای این کشور خواهد بود.
